Een slim en effectief legionella beheersplan maken, hoe doet u dat?

Er is in iedere organisatie of gelegenheid waar water verneveld wordt een risico op een Legionella-infectie. Meestal onschuldig, soms echter betreft het de Legionella Pneumophyla, de veroorzaker van de veteranenziekte. Sinds Bovenkarspel is het aantal meldingen toegenomen tot 300 per jaar. Ongeveer de helft van de gevallen waar de oorzaak boven water kwam betreft patiünten uit zorginstellingen.

In Nederland wordt het nodige gedaan om Legionellagroei in het waterleidingsysteem tegen te gaan. ''Het spreekt voor zich, dat een legionella besmetting voor ons vérstrekkende gevolgen kan hebben. De afgelopen jaren hebben wij er dan ook alles aan gedaan om een uitbraak te voorkomen'', aldus een woordvoerder van een ziekenhuis.

Wanneer is een legionella beheersplan verplicht?

Wanneer u behoort tot de volgende categorieën van bedrijvigheid bent u verplicht om een Legionella-beheersplan op te stellen:

• Gebouwen met een logies functie zoals hotels, opvangcentra voor asielzoekers of gevangenis;
• Badinrichtingen;
• Kampeerterreinen;
• Jachthavens.

Voor andere bedrijven geldt dat zij vaak een verantwoordelijkheid hebben naar werknemers via de Arbo-wetgeving. Dat zijn de niet verplichte bedrijven vanuit de Legionella-wetgeving. Steeds meer niet verplichte bedrijven nemen het risico van een Legionella-infectie serieus. Want de pers haalt u niet met het onderwerp. Behalve als het fout gaat natuurlijk.

Weet waar de gevaren zijn

De eerste stap is wellicht de belangrijkste: gedegen bekijken van waar het fout kan gaan; de analyse. Deze stap wordt wel de gevaren- of risico-analyse genoemd. Deze mag de eigenaar zelf doen, indien hij over voldoende kennis beschikt van de installatie. Een erkende installateur, het waterleidingbedrijf of een installatie-adviesburo kunnen u helpen met deze risico-analyse.

Op basis van metingen, tekeningen van het waterleidingnet, het logboek van verbouwingen brengt u het geheel in kaart. Feitelijk gaat u onderzoeken waar de temperatuur van het water tussen de 25 °C en 55 °C komt. U bekijkt daartoe de volgende factoren:

• Afkoelen van warm water. Zowel het warm als koud water kan een bron zijn. Warm water indien de temperatuur onder 60 °C komt. Bijvoorbeeld als gevolg van een vervuilde boiler, slechte watercirculatie of simpelweg een verkeerde afstelling van apparatuur.
• Opwarmen van koud water. Koud water leidingen lopen bijvoorbeeld in een verzorgingshuis waar de temperatuur vaak ruim boven 20 °C is. Of deze leidingen lopen vlak naast de warm water leiding in een schacht. De ene leiding koelt af, de ander warmt op. Dat, in combinatie met een langere verblijftijd, leidt tot aangroei van de Legionella bacterie.
• Te lange afstand van mengpunt tot tappunt. Zeker daar waar lange mengleidingen zijn zoals bij douches in sportgelegenheden kan de Legionella-bacterie groeien. Vindt er daarnaast verneveling van dat water plaats? Dan ontstaat een risico voor de mensen.
• Stilstaand water. Ook in apparatuur kan water verblijven dat een kweekvijver voor Legionella-bacteriün kan vormen. Van airco''s naar inhalatieapparatuur tot zuurstof bevochtiging apparatuur. Of afdelingen of kamer die tijdelijk buiten gebruik zijn. Indien de niet gebruikte tappunten in verbinding staan met de rest van het waterleiding net zou ook dat deel van de waterleiding besmet kunnen worden. En ook doodlopende stukken in het leidingwatersysteem vormen gunstige omstandigheden voor de Legionella-bacterie. Daarom is het raadzaam om doodlopende leidingen te verwijderen.

Met de: Checklist risico-inventarisatie komt u wellicht alweer een stuk verder.

Norm. In leidingwater kan de Legionella-bacterie in kleine hoeveelheden voorkomen. Teveel is boven de 100 kve (kolonievormende eenheden) per liter water. Alle maaatregelen dienen er op gericht te zijn om dat aantal niet te overschrijden.

Maatregelen. Maatregelen kunnen preventief van aard zijn. Zoals leidingen en apparatuur zo installeren en afstellen dat Legionella groei niet mogelijk is. De basis is voor warm water de temperatuur aan het tappunt op minimaal 60 °C instellen. Ook wordt er soms verkozen om een apparaat te installeren dat het water na binnenkomst desinfecteert. In Nederland is dat echter niet zonder toestemming van de VROM-inspectie mogelijk. Overleg dus vóórdat u dergelijke maatregelen neemt. Alleen wanneer het beheersen van de temperatuur en / of spuien niet afdoende is kan apparatuur voor desinfecteren zoals met UV in het beheersplan worden opgenomen.

Soms werken preventieve maatregelen onvoldoende. En zijn er aanvullende maatregelen nodig. Bijvoorbeeld:

• Denk aan temperatuurcontrole van het water. Bij voorkeur wordt dat continue gemeten. Het koud water dient dan maximaal 25 °C zijn, ook op ongunstige momenten zoals na het weekeinde.
• De kritische tappunten van koud water dienen periodiek gemeten te worden. Dat wordt vastgelegd in een schema. Nadrukkelijk meegenomen worden die tappunten die niet wekelijks worden gebruikt. Die worden dan gespoeld.
• In sommige instellingen voor de gezondheidszorg (zoals psychiatrie, verstandelijk gehandicapten- en ouderenzorg) wordt het warme water centraal gemengd. De temperatuur komt dan op ongeveer 40 °C. Een uistekende temperatuur voor de Legionella-bacterie om te groeien. Om die Legionella aangroei te voorkomen zal tenminste eenmaal in de week de watertemperatuur verhoogd moeten worden. Minimaal dient het water op 60 °C te komen gedurende minimaal 15 minuten.
• Resultaten van al die metingen worden vastgelegd in een logboek.

Beheersplan in de praktijk. De wekelijkse maatregelen vergen soms veel tijd. Bij sommige instellingen hebben technische diensten er een dagtaak aan. Controles, spoelen, het logboek bijhouden, bekijken waar het beter kan en beter moet. En soms is een organisatie zo in beweging dat het beheersplan niet wordt nageleefd. Dat heeft consequenties. Dat betekent risico''s. Het is dan zinvol om die werkmethoden te hanteren die u als organisatie helpen om de kosten te drukken én te voorkomen dat u bij een controle van de VROM-inspectie met lege handen staat. Bijvoorbeeld een draadloos temperatuursysteem. Een oplossing zonder papier maar wel één die u informeert waar nodig.

Een goed beheersplan werkt niet alleen voor Legionella-beheersing maar ook in het voordeel van uw portomonee.

Bemonsteren. Of u nu wel of geen preventieve maatregelen neemt, minimaal tweemaal per jaar dient bij de prioritaire inrichtingen monstername plaats te vinden. Deze monsters dienen niet in de eerste plaats om de aanwezigheid van Legionella aan te tonen. Het gaat er vooral om aan te tonen dat de combinatie van maatregelen afdoende werken. Wederom vormen de uit de risico-analyse benoemde kritische tappunten het uitgangspunt. Hoeveel monsters dient u te nemen?

Dit is afhankelijk van het aantal tappunten:

Aantal tappunten	Aantal monsters
1 - 50	2
51 - 100	4
101 - 200	6
201 - 400	8
401 - 800	10
801 - 1600	12
1601 en meer	14

Meer artikelen

Coaching Opleiding Voor Managers En Adviseurs Leer hoe u met enkele slimme handigheidjes uw mensen echt kunt laten doen wat u wilt dat ze doen Binnen het hele werkgebied van HACCP, voedselveiligheid en ISO 22.

Betekenis HACCP Wat is de betekenis van HACCP? Vanaf eind 1995 eist de Europese Unie van elk levensmiddelenbedrijf dat HACCP of een vergelijkbaar voedselveiligheidssysteem wordt gehanteerd.

Coaching Met Resultaat en Garantie Verrassend: een coachingbureau geeft garantie op tevredenheid. Veel mensen die kiezen voor een coachbureau, koesteren de hoop dat die keuze hen verder zal helpen.

Incubatietijd Legionella Hoe lang is de incubatietijd voor legionella? Wat is de tijd die ligt tussen het opdoen van een besmetting en het effect dat iemand merkt van die besmetting? Net als bij andere ziektes en (griep)virussen bevind zich tussen het oplopen en openbaren van een Legionella besmetting een korte periode waarin mensen niets merken.

Wat Is GMP? De betekenis van GMP en HACCP De voedingssector heeft sinds 15 december 1995 te maken met HACCP, een bij wet geregeld kwaliteitssysteem voor voedselveiligheid.